Grensoverschrijdend gedrag is een pijnlijk actueel thema. Of het nu gaat om microagressies, seksisme of uitsluiting; de gevolgen zijn voelbaar. Soms subtiel, soms schrijnend. Wat gebeurt er als we niet alleen praten over grensoverschrijdend gedrag, maar het écht gaan voelen? Op donderdagmiddag 10 april kwamen we als professionals samen in het Four Elements Hotel in Amsterdam tijdens de masterclass ‘Ervaar, Voel en Verander!’ van Malika el Mouridi.
In een energieke, veilige en soms confronterende setting gingen we samen op ontdekkingstocht langs de thema’s grenzen, macht, ongemak en inclusie. We doken niet alleen in de theorie, maar vooral in de ervaring. Niet blijven hangen in abstracties, maar bewust contact maken met jezelf en met de ander, want juist daar begint echte verandering: "Bewustwording alleen is niet genoeg. Verandering begint pas als je het écht voelt en ervaart”, zei Malika hierover.
Bewustzijn begint bij contact
De sessie begon met een eenvoudige maar krachtige check-in: hoe ervaar jij grensoverschrijdend gedrag in je leven? Deze vraag maakte al veel los: van ervaringen met racisme tot subtieler ongemak. Want grensoverschrijdend gedrag schreeuwt niet altijd, het fluistert ook.
Een deelnemer deelde: "Ik ben nog op zoek naar wat het is en wat ik heb gevoeld. Was het seksisme? Een compliment? Ik weet wel dat het niet fijn voelde, maar ik legde snel de schuld bij mezelf: het zal wel aan mij liggen." Een gevoel dat verschillende anderen herkenden.
Grensoverschrijdend gedrag, microagressies en discriminatie
We verkenden drie centrale begrippen, die gedurende de middag telkens opnieuw terugkwamen. Door middel van een interactieve quiz bekeken we verschillende situaties en onderzochten we waar de grens lag. Wat bleek: de grenzen tussen deze drie zijn soms vaag én de ervaring telt.
- Grensoverschrijdend gedrag: gedrag waarbij iemands persoonlijke grenzen niet worden gerespecteerd, fysiek, mentaal of emotioneel.
- Microagressie: subtiele, vaak onbewuste opmerkingen of handelingen die kwetsend of discriminerend zijn.
- Discriminatie: ongelijke behandeling van mensen op basis van persoonlijke kenmerken zoals afkomst, sekse, leeftijd of geloof.
De sabotagelijn
Een krachtig model dat werd besproken was de sabotagelijn. Deze laat zien hoe sociale onveiligheid vaak klein begint (met grapjes of stiltes) maar kan escaleren naar verwijten, ziekte of zelfs vertrek. De groepsdynamiek verandert dan langzaam, zonder dat iemand bewust heeft gekozen voor uitsluiting.
Tijdens de masterclass ontstonden openhartige en soms emotionele gesprekken. Deelnemers deelden persoonlijke ervaringen en stelden eerlijke vragen, zoals: "Hoe geef ik mijn grenzen aan zonder als moeilijk te worden gezien?"
Grenzen stellen: essentieel voor zelfzorg en veiligheid
Grenzen stellen is geen overgevoeligheid, maar een daad van zelfzorg. Zoals Malika benadrukte: "Hoe duidelijker je bent in het aangeven van je grenzen, hoe gezonder je relaties, óók op de werkvloer."
Toch is dat in de praktijk niet eenvoudig. Veel mensen twijfelen of ze zich aanstellen. Dat is menselijk, maar dezetwijfel maakt het des te belangrijker om stil te staan bij wat je voelt. Zeker op plekken waar collegialiteit en gezelligheid belangrijk zijn, worden pijnlijke opmerkingen of situaties vaak onbedoeld bedekt. Uit goede bedoelingen, of simpelweg om de sfeer niet te verstoren.
Maar juist dat wat ongemakkelijk is, moet zichtbaar worden. Niet om te polariseren, maar om het bespreekbaar te maken. Door het open te leggen, ontstaat ruimte voor herstel, erkenning en verandering.
Hoe maak je het bespreekbaar?
Een simpele, maar krachtige vraag als "Wat bedoel je precies?" kan al ruimte maken. Je hoeft niet alles meteen op te lossen. Je mag ‘nee’ zeggen, ook als dat ongemakkelijk is. En je hoeft de stilte die valt niet per se op te vullen. Júist in die pauze kan iets nieuws ontstaan: bewustwording, reflectie, of erkenning. Kwetsbaarheid is niet het einde van de verbinding, maar juist het begin.
Malika herinnerde ons eraan: "Niemand heeft het monopolie op de waarheid. Mijn waarheid is mijn waarheid en jouw waarheid is die van jou." Het gesprek zelf is de brug tussen die werelden.
Een deelnemer verwoordde het treffend: "Hij zei gewoon: dit raakt mij. En ik werd stil, want het kwam binnen. Hij zei niet 'jij bent racistisch', maar 'dit doet iets met mij'."
De kracht én verantwoordelijkheid van omstanders
Hoewel het vaak lijkt te draaien om de dader en de ontvanger, benadrukte Malika de belangrijke rol van de omstanders. Zij kunnen bijdragen aan verandering of aan het in stand houden van het probleem.
Als omstander kun je een patroon doorbreken door iets te benoemen, een vraag te stellen of simpelweg je solidariteit te tonen. Het kost soms moed, maar het is nodig. Zeker in werksituaties waarin hiërarchie, afhankelijkheid of groepsdruk een rol spelen.
"Wie zwijgt, bevestigt de norm. Wie spreekt, opent de ruimte voor verandering." We maken allemaal fouten. Het gaat erom of je bereid bent te leren, terug te komen op je gedrag en verantwoordelijkheid te nemen voor je rol. Oók als je het goed bedoelde.
Perspectivistische lenigheid en de paradox van inclusie
Malika wees op het belang van perspectivistische lenigheid: het vermogen om situaties te bekijken vanuit andere invalshoeken. Dat vraagt oefening, nieuwsgierigheid en de bereidheid om uit je eigen bubbel te stappen.
In dat kader werd ook de paradox van inclusie besproken, zoals verwoord door Jitske Kramer. Want de paradox van inclusie is exclusie. Wanneer we focussen op specifieke groepen, bestaat het risico dat anderen zich buitengesloten voelen. Tegelijkertijd is het juist nodig om ongelijk te investeren om gelijke kansen te bevorderen. Dat kan wringen en pijnlijk zijn. Maar dat ongemak hoort erbij wanneer we werken aan echte gelijkwaardigheid.
Lef, moed en macht
Wat helpt om het gesprek aan te gaan, zelfs als het schuurt? Malika gaf vijf principes mee, geïnspireerd op Jam Cultures:
- Lef: om het ongemak te benoemen
- Moed: om erbij te blijven
- Vertrouwen: dat het gesprek iets in beweging zet
- Bewustzijn van macht: erkennen dat niet iedereen evenveel ruimte heeft
- Verbinding: het uiteindelijke doel van elk gesprek
Slotreflectie: inclusie is een levenshouding
Het laat zien dat inclusie geen project is met een begin en eind, maar een manier van leven. Het vraagt voortdurend aandacht, reflectie en oefening.
De bijeenkomst werd afgesloten met een gezamenlijke oefening. Door middel van sketches, verhalen en scherpe reflecties werd voelbaar: verandering begint bij het contact en krijgt pas echt betekenis als we bereid zijn in de ander iets van onszelf te herkennen.
We danken je hartelijk voor je deelname aan deze inspirerende masterclass. Misschien zijn er gesprekken die bij jou op de werkvloer nog gevoerd moeten worden. Gesprekken die schuren, maar juist daarom gevoerd móéten worden. We hopen dat de tools uit deze masterclass je helpen om het gesprek aan te gaan. Met jezelf, met je collega’s én met de moed om te blijven oefenen.
 
Bouw mee aan onze online-community
|
