header

Aftermail Masterclass

Wat bepaalt eigenlijk hoe we naar anderen kijken? En hoe beïnvloeden onze normen, waarden en ervaringen de keuzes die we maken als professional, leidinggevende of collega? Deze vragen worden steeds belangrijker binnen organisaties waar mensen met verschillende achtergronden, perspectieven en ervaringen samenwerken.

Door de waardevolle bijdragen van de Nationale Politie en ABN AMRO verkenden we hoe bewustwording kan bijdragen aan inclusiever leiderschap, meer gelijkwaardigheid én betere samenwerking. De middag liet zien dat inclusie niet alleen gaat over beleid of goede intenties, maar bij zelfreflectie: welke bril zet jij zelf op wanneer je naar de wereld kijkt?

Of het nu gaat om gelijkwaardigheid, cultuur of leiderschap: verandering ontstaat pas wanneer we bereid zijn onze eigen aannames onder de loep te nemen én open te staan voor het perspectief van een ander.

Gelijkwaardigheid als fundament
De masterclass werd geopend door Katja Verhulst, programmadirecteur van ‘Politie voor Iedereen’. Zij schetste hoe diversiteit en inclusie de afgelopen jaren een belangrijke plek hebben gekregen binnen de organisatie. 

Politie voor Iedereen is het programma waarmee de Nationale Politie werkt aan diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid, zowel binnen de organisatie als in de dienstverlening aan burgers. Juist omdat de politie een belangrijke taak heeft in het beschermen van de rechtsstaat en het bestrijden van discriminatie, is het essentieel dat diezelfde waarden ook binnen de eigen organisatie zichtbaar zijn.

De afgelopen jaren is flink ingezet op diversiteit en inclusie, diverse teams en inclusief leiderschap. Nu ligt de vraag meer op tafel hoe dit besef stevig verankerd raakt in het vakmanschap van politiemensen. “Onze grote uitdaging is nu om vanuit het denken over diversiteit en inclusie meer toe te werken naar de politie als discriminatiebestrijdende organisatie."

Dat vraagt volgens haar om realisme. Ambities zijn groot, net als de uitdagingen, maar verandering gaat vaak stap voor stap. Juist daarom blijft inclusief leiderschap een belangrijk onderdeel van de agenda.



Het blauwe verhaal van de politie
Vervolgens nam Iris van der Weiden, adviseur Diversiteit & Inclusie en projectleider bij ‘Politie voor Iedereen’ ons mee in het gedachtegoed achter het programma. Voor deze bijeenkomst had zij een aangepaste versie meegenomen van de presentatie die zij normaal gesproken intern aan politiemedewerkers verzorgt.

Ze startte met een eenvoudige vraag: welke vooroordelen heb je over de politie? De reacties uit de zaal maakten direct duidelijk hoe vanzelfsprekend aannames vaak zijn. Een deelnemer verwachtte bijvoorbeeld een formele overheidsomgeving, maar werd verrast door de open en toegankelijke sfeer.

Volgens Van der Weiden zijn vooroordelen op zichzelf niet vreemd. “Dat is ons onderbuikgevoel. Het gaat erom dat je je er bewust van bent.”

Binnen de politie vormt dat bewustzijn een belangrijk onderdeel van professioneel handelen. Daarbij draait professionaliteit niet alleen om kennis en vaardigheden, maar vooral om houding en gedrag.

Ze lichtte dat toe aan de hand van drie onderdelen van vakmanschap:

  • vaardigheden, zoals aanhoudingstechnieken
  • kennis van wet- en regelgeving
  • houding en gedrag
Juist dat laatste bepaalt volgens haar uiteindelijk het verschil tussen succesvol en minder succesvol handelen.

Daarbij horen waarden als: 
  • Wees je bewust van je vooroordelen
  • Ken het verschil tussen begrijpen en begrip hebben: begrijpen is cognitief; begrip heeft te maken met empathie
  • Ken het verschil tussen gelijke en gelijkwaardige behandeling
Dat laatste werd geïllustreerd met het bekende voorbeeld van de kistjes achter een muur. Gelijke behandeling betekent niet automatisch dat iedereen dezelfde kansen heeft. Soms vraagt gelijkwaardigheid juist om een andere benadering; en dus meer kistjes. 

De kernboodschap: professioneel handelen begint bij zelfbewustzijn. Pas wanneer je je bewust bent van je eigen aannames, perspectieven en vooroordelen, kun je ook bewust oordelen en handelen.

Artikel 1 als kompas
Een belangrijk onderdeel van de presentatie ging over de rol van de rechtsstaat. Vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit vormen daarbij de kernwaarden van het werk en belangrijke uitgangspunten.

Artikel 1 van de Grondwet speelt daarin een centrale rol. “In gelijke gevallen behandel je mensen gelijk. Maar in ongelijke gevallen kan het juist nodig zijn om mensen ongelijk te behandelen om tot gelijkwaardigheid te komen”, verwoordde zij het treffend.

Daarmee raakt inclusie volgens haar direct aan de legitimiteit van de politie. Burgers accepteren de bijzondere positie van de politie, waaronder het geweldsmonopolie, omdat zij erop vertrouwen dat politiemensen integer handelen. Dat vertrouwen vormt volgens haar de basis voor de legitimiteit van de organisatie. Wanneer discriminatie of uitsluiting binnen de organisatie voorkomt, raakt dat daarom niet alleen medewerkers, maar ook het vertrouwen dat burgers in de politie hebben.

Fout of schending?
Een ander belangrijk thema was het onderscheid tussen fouten en schendingen. Binnen de politie wordt veel aandacht besteed aan het herkennen van grensoverschrijdend gedrag, discriminatie en uitsluiting. Daarbij blijkt dat niet iedereen dezelfde situaties op dezelfde manier beoordeelt.

Volgens Van der Weiden heeft dat onder meer te maken met de positie die mensen innemen binnen een organisatie. Wie zelf tot de normgroep behoort, herkent soms minder snel wanneer een norm wordt overschreden. Niet uit onwil, maar simpelweg omdat bepaalde ervaringen buiten het eigen referentiekader vallen.
Om daar meer bewustwording rondom te creëren ontwikkelde de politie de campagne ‘Moedig buiten, moedig binnen’. Aan de hand van gefilmde praktijksituaties, gebaseerd op ervaringen van collega’s, worden gesprekken gevoerd over onderwerpen als discriminatie, microagressies en sociale veiligheid.

De centrale boodschap: een inclusieve werkcultuur vraagt niet alleen om regels, maar ook om het vermogen om elkaar aan te spreken en het gesprek aan te gaan. Dat onderwerp maakte ook tijdens de masterclass veel los. De presentatie kenmerkte zich door openheid, interactie en een groot aantal vragen vanuit de deelnemers.


Cultuur zit vooral onder water
Vervolgens was het aan Allan Kartodikromo en Alicia Utami van het Diversity Network van ABN AMRO om de deelnemers mee te nemen in het onderwerp interculturele awareness. De masterclass is onderdeel van een breder programma waarmee ABN AMRO werkt aan culturele intelligentie en bewustwording binnen de organisatie.

De eerste vraag was eenvoudig, maar tegelijkertijd ook uitdagend: wat is cultuur? En wat valt je op aan een andere cultuur als je op vakantie bent? De antwoorden liepen uiteen van eten, kleding, hartelijke mensen en meer of minder structuur. Toch vormen die zichtbare verschillen slechts een klein deel van cultuur. 

Met behulp van de bekende ijsbergmetafoor lieten zij zien dat veel aspecten van cultuur zich onder de oppervlakte bevinden. Minder zichtbaar zijn normen en waarden, zoals ideeën over respect, familie, persoonlijke ruimte, leiderschap en samenwerking.

Juist die onzichtbare laag zorgt regelmatig voor uitdagingen. Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat diversiteit veel voordelen kan opleveren, zoals meer creativiteit, productiviteit, talentontwikkeling en betere besluitvorming.

De Culture Map als gesprekstool
Om die verschillen beter inzichtelijk en bespreekbaar te maken gebruikt ABN AMRO regelmatig de Culture Map van onderzoeker Erin Meyer.

Het model beschrijft acht dimensies waarop mensen en culturen van elkaar kunnen verschillen: 
  • Communicatie: direct of juist meer indirect communiceren. 
  • Feedback geven: kritiek rechtstreeks benoemen of verpakken in positieve feedback
  • Leiderschap: een platte organisatiecultuur of juist meer hiërarchie. 
  • Besluitvorming: besluiten nemen op basis van consensus of top-down aansturing. 
  • Vertrouwen: vertrouwen opbouwen vanuit persoonlijke relaties of juist vanuit samenwerking en resultaten. 
  • Omgaan met meningsverschillen: confrontatie aangaan of conflicten liever vermijden. 
  • Tijdsbeleving: strak plannen en punctualiteit versus een flexibelere omgang met tijd. 
  • Overtuigen: eerst de theorie en achterliggende principes uitleggen of juist beginnen met de praktische toepassing

Een voorbeeld is communicatie. Waar Nederlanders vaak bekendstaan om hun directe stijl, communiceren mensen in andere culturen soms indirecter en meer tussen de regels door.

Ook de manier waarop vertrouwen ontstaat verschilt. Voor sommige mensen ontstaat vertrouwen vooral door samenwerking en resultaten. Voor anderen spelen persoonlijke relaties en het leren kennen van elkaar een grotere rol.

Belangrijk daarbij is dat het model geen oordeel geeft. “Het helpt om verschillen inzichtelijk te maken en hierover met elkaar in gesprek te gaan." De Culture Map biedt daarmee geen antwoorden, maar vormt vooral een uitnodiging om nieuwsgierig te blijven.

Inclusief leiderschap begint bij zelfkennis
Gedurende de masterclass werden we uitgedaagd om onze eigen normen en aannames te onderzoeken.
 
Is negen minuten te laat komen écht te laat? Hoe reageer je wanneer een collega een uitnodiging afslaat? Wanneer ervaar je feedback als eerlijk en wanneer als confronterend?

De oefeningen maakten duidelijk dat gedrag vaak op verschillende manieren geïnterpreteerd kan worden.

Volgens de sprekers begint interculturele awareness daarom niet bij kennis over anderen, maar bij inzicht in jezelf. Dat idee werd treffend samengevat in een uitspraak van de Chinese filosoof Lao Tzu: “Knowing others is intelligence; knowing yourself is true wisdom.”

Wat is jouw rol?
De middag werd afgesloten door Sandy Graafmans, projectleider Veilige en Inclusieve Teams bij de politie.

Zij vertelde over een nieuwe VR-ervaring waarmee politiemedewerkers situaties rondom pesten, uitsluiting, microagressies en grensoverschrijdend gedrag kunnen beleven vanuit verschillende perspectieven. Dat levert vaak verrassende inzichten op. 

Inclusie draait uiteindelijk niet alleen om beleid of programma's, maar vooral om de keuzes die mensen dagelijks maken in hun contact met collega's.

  


Bouw mee aan onze online-community